کتابدار شرقی

روش مصاحبه

مصاحبه يک مکالمه دوطرفه است.ابزار ثبت اطلاعات مصاحبه به نوع مصاحبه بستگي دارد.

بافرض اينکه محقق يا مصاحبه گر با برنامه ريزي قبلي و در نظر گرفتن هدف خاصي کار مصاحبه را شروع مي کند :

ابزار ثبت اطلاعات              کارت يا برگه مصاحبه

تفاوت پرسشنامه با کارت مصاحبه

اين کارتها به پرسشنامه شباهت دارد با اين تفاوت که حجم سوالات آنها کمتر است و کاربري آنها نيز با پرسشنامه تفاوت دارد.

پرسشنامه:  براي مطالعات وسيع و جامعه بزرگ

کارت مصاحبه :   مطالعات موردي و عميق توأم با ريشه يابي و  افراد مورد مطالعه اندک

ابزار مصاحبه

الف) ابزار استاندارد شده

ب) ابزار محقق ساخته يا غير استاندارد

انواع روشهاي مصاحبه

الف - مصاحبه منظم         داراي ابزار ازپيش تهيه شده

       ( بسته، استاندار، هدايت شده)

ب - مصاحبه نامنظم         فاقد ابزار از پيش تعيين شده

      ( آزاد، باز، غيراستاندارد، هدايت نشده)

ملاحظات اجرايي محقق در روش مصاحبه

1.اطمينان ازروايي و پايايي ابزار سنجش و گردآوري اطلاعات

2. رعايت شرايط مساوي از هر حيث براي مصاحبه شوندگان

3. تهيه راهنماي ويژه براي توجيه ابزار سنجش و نحوه تکميل آن تا مصاحبه گر از طريق مراجعه به آن پاسخ سوالات رابيابد

4. استفاده از ابزارهاي کمکي نظير ضبط صوت و دوربين براي نگهداري اطلاعات

5. شرکت در دوره هاي توجيهي

6. تست ابزار سنجش و اطمينان از روايي و پايايي آن

7. هماهنگي براي تعيين وقت، موافقت مقامات مسئول، رعايت ادب

8.ايجاد سازمان اجرايي و هدايت کننده در صورتي که چند مصاحبه گر باشند

محاسن روش مصاحبه

. روش مناسب براي مطالعات عميق ، ژرفانگر و موردي

2. استفاده در مورد افراد کم سواد در مقابل پرسشنامه

3. پاسخگو بخوبي نسبت به اهداف و اغراض و مقاصد پرسشها ونيز تحقيق آگاه ميشود

4. همکاري لازم پاسخگو در اثر بوجود آمدن محيط مناسب و فضاي صميمانه بين مصاحبه گر و مصاحبه شونده

5. پاسخگو انديشه اش را با آزادي بيشتري بيان مي کند

معايب روش مصاحبه

. وقتگير و پرخرج

2. عدم تعميم اطلاعات بدست آمده به جامعه بزرگتر

3. صرف دقت،حوصله ووقت زيادبراي تعبيروتفسيراطلاعات

4. نياز به مصاحبه گران مجرب و کارآزموده

5. آميخته شدن اطلاعات با اظهارنظرهاي شخصي

6. ايجاد اخلال بدليل انعطاف پذير بودن روش مصاحبه

روش مشاهده

يکي از روشهاي موثر و کارآمد در تحقيقات موردي

«شنيدن کي بود مانند ديدن»

زمينه هاي استفاده از روش مشاهده

رشته هاي جغرافيا، جامعه شناسي، اقتصاد، تاريخ، باستانشناسي، تعليم و تربيت، روانشناسي، مردم شناسي، مديريت و امثال آن

- تحقيقات تجربي و آزمايشگاهي

ابزار مشاهده      1- ابزار استاندارد   2- ابزار محقق ساخته

نکات قابل توجه مشاهده

. گرفتن مجوز از مقامات مسئول پس از در اختيار گرفتن کارت

2. سازگار نمودن خود با محيط و کمتر مأموريت خود را به صورت علني افشا کند

3. حوادث، رخدادها و حرکات مشاهده شونده و محيط مشاهده را بدقت زير نظر گرفته و ثبت اطلاعات با هوشياري تمام

4. دائماً مراقبت نمايد تا تمايلات شخصي وي تأثيري در اطلاعات گرفته شده به جاي نگذارد

. اخذ اطلاعات لازم درباره فرد يا افراد مورد مشاهده قبل از شروع مشاهده

6. استفاده از وسايل ثبت کننده تصوير نظير دوربين عکاسي و فيلمبرداري به علت حجم زياد اطلاعات

7. بازبيني اطلاعات جمع آوري شده و همچنين روش کار و نيز نحوه درج اطلاعات و ميزان بيطرفي خود را در جريان تحقيق مورد انتقاد قراردهد

8.ثبت مشکلات و موانع و تنگناهاي مشاهده تا در پايان گزارش تحقيق به آنها اشاره شود

9. مورد توجه قرار دادن پيش آزمون ابزار

محاسن روش مشاهده

1. با توجه به حضور محقق در محيط و برقراري ارتباط مستقيم شنوايي و بينايي، اطلاعات واقعي و دقيق به دست محقق مي رسد و در بين ساير روشها بهترين روش گردآوري اطلاعات است.

2. حجم اطلاعات وسيتري از محيط و فرد يا افراد مورد مشاهده به دست محقق مي رسد.

3. براي شناخت افرادي که قادر به بيان وضعيت خود از طرق ديگر نيستند مناسب است.

4. روش کنترل براي ساير روشهاي گردآوري اطلاعات

5. جمع آوري واقعي تر اطلاعات و فهم مستقيم رفتارها و رويدادها

6. مشکلات زباني و فرهنگي همانند ساير روشها تأثير کمتري در اجراي روش دارد.

7. در مشاهده بويژه اگر غيرعلني باشد مقاومت و جدل و ممانعت احتمالي بر سر راه گردآوري اطلاعات وجود ندارد

روشهاي ترکيبي

در جايي که هر کدام از روشهاي چندگانه يادشده بتنهايي براي انجام دادن يک تحقيق علمي مناسب نباشد و لازم آيد که محقق از چند روش استفاده نمايد يک روش ترکيبي را در پيش مي گيرد .

      تحقيقات علمي           روش ترکيبي