تحقيقات علي در اينگونه تحقيقات کشف علتها يا عوامل بروز يک رويداد يا حادثه يا پديده مورد نظر است . محقق در متغيرها دخل و تصرفي نداشته ،اساسا حضور ندارد بلکه تحقيق عليّ را انجام ميدهد تا اين متغيرها و عواملي را که باعث بروز واقعه شده است را شناسايي کند . اين نوع تحقيق داراي معايبي است .

از آن جمله : -تهيه مدارک و اسناد و مباني استدلال مساله. -نميتوان نسبت به نتايج تحقيق يقين قطعي داشت. -تشخيص معتبر بودن يا نبودن نتايج تحقيق نيز کار مشکلي است. سه دسته کلي متغيرهاي که محقق بايد براي اين تحقيق شناسايي کند عبارتست از

: الف)متغيرهاي اصلي که نقش موثر و مثبت در بروز پديده داشته اند. ب  )متغيرهايي که نقش بازدارنده و منفي در بروز پديده داشته اند. ج  ) متغيرهاي زمينه ساز که هموار کننده راه براي اثر گذاري متغيرهاي اصلي بوده،از خاصيت تسهيل کنندگي برخوردار بوده اند .

تحقيقات تجربي(آزمايشي) تحقيقات تجربي بر شناخت رابطه علت و معلولي بين متغيرها تاکيد دارد و سخن از مطالعه رابطه يک سويه و تاثير مستقل (علت) بر متغير تابع (معلول) است و در پايان محقق به طور قاطع نظر ميدهد که چنين رابطه اي وجود دارد يا ندارد.

به علت نزديك بودن به تعطيلات و استفاده از اين 15 روز تعطيل براي انتخاب موضوع و بيان مساله در اين جلسه انتخاب موضوع و بيان مساله بيشتر مورد بحث قرار گرفت: 

انتخاب،تعريف و بيان مساله رکن اصلي هر تحقيق علمي را اين مرحله تشکيل مي دهد . زيرا محقق کليه  فعاليتهاي تحقيقاتي خود را بر پايه آن شکل ميدهد .

در اين مرحله مساله تحقيق مشخص ميشود  و محقق متوجه ميشود که ناشناخته و مجهول او چيست و چه چيزي را بايد معلوم کند.ابعاد مساله را مورد بررسي قرار ميدهد تا آن را تعريف کند .ادبيات و پيشينه آن را مورد مطالعه قرار ميدهد تا متغيرهاي احتمالي را شناسايي کند و بر اساس آن فرضيه هاي تحقيق را فراهم مينمايد پس از آن متغيرهاي عليّ و توصيفي را شناسايي مي کند و آنگاه به تعريف مساله بر اساس ماهيت و ويژگيهاي آن مي پردازد مرحله انتخاب تعريف و بيان مساله داراي اقدامات نظام يافته زير است:

-طرح مساله تحقيق و تعيين حدود آن

-مطالعه ادبيات و سوابق مساله تحقيق

-شناسايي و تحليل مساله تحقيق

-تعيين متغير ها و تدوين مدلهاي عليّ مربوط به چهارچوب نظري تحقيق

-تشريح مساله تحقيق و نگارش آن طرح مساله تحقيق:

موضوع تحقيق براي محقق بر اساس منابع متعدد مطرح ميشود که از جمله آن

: الف )کنجکاوي

ب)تجارب شخصي

ج)مطالعه آثار مکتوب

د ) منابع شفاهي

ه ) متقاضيان تحقيق

کنجکاوي: انسان به دليل برخورداري از قواي فکري و عقلي،همواره در انديشه و تفکر درباره جهان و زندگي  و مسا يل گونا گون آن است.بنابراين ،در مقابل شناخته ها و آگاهيهاي او ، ناشناخته ها و مجهولات قرار ميگيرد و به ذهن او خطور ميکند گاه طرح اين سوالها به شکل گيري راه حلهاي فرضي ،ذهني و تخيلي منجر ميگردد و مقدمه تشکيل نظريه را فراهم مي آورد.

تجارب شخصي: انسان دائما با محيط خارج ارتباط و کنش و واکنش داردو از آن تاثير ميگيرد يا در آن تاثير مي گذارد. اين واکنشهاي شخصي ممکن است در طرح مساله تحقيق موثر باشد.

مطالعه آثار مکتوب: مطالعه امکان آشنايي با نظريه ها و تجارب ديگران و حاصل کاوشها و شناختهاي ديگر دانشمندان و صاحبان آثار را فراهم مي کند.در واقع مطالعه راهي است براي ورود به مخزن معلومات و قلمرو معرفتي و شناختي نوع بشر در تمام زمينه ها يا زمينه اي خاص

منابع شفاهي: گفت و شنود با افراد مختلف نيز باعث افزايش آگاهي و معلومات و در عين حال افزايش مجهولات انسان ميشود. سخنرانيها ، گفتگوها ، نشستها ، مناظره ها ، ميزگرد ها و ... منابع شفاهي را تشکيل ميدهند.

متقاضيان تحقيق: معمولاً کساني هستند که به مشکلي برخورد نموده در جستجوي چاره اي  براي حل آنند و براي اين کار از پژوهشگران کمک ميگيرند.

انتخاب و تعيين حدود مساله تحقيق:

با توجه به منابع ايجاد مساله و موضوعات تحقيقاتي، محقق بر اساس علاقه و شوق شخصي و نيز احساس نيازي که خودش يا جامعه به حل مساله اي و کشف مجهولي دارد ،ميتواند يکي از آنها را انتخاب نمايد. تحقيق خوب داراي ويژگيهاي زير است :

-ادراکي بودن : يعني قابل درک باشد

-بسيط بودن : تک باشد و حالت ترکيبي نداشته باشد

-ميکرو بودن : در حد توان محقق باشد

- نو بودن -

مرتبط با رشته تخصصي محقق بودن

-شفاف بودن : ابهام نداشته باشد

پس از آنکه محقق مساله را انتخاب کرد ، بايد به وارسي ابعاد آن بپردازد و پس از تعيين ماهيت و مقياس ،مرزها و قلمرو آن را مشخص کند.

براي تعيين حدود مساله بايد : اولاً : وضعيت عمومي و سپس وضعيت خاص مساله مشخص شود

ثانياً : زمينه اي که مساله در آن قرار دارد معرفي شود

ثالثاً : حدود زماني و مکاني و تشکيلاتي آن بخوبي مشخص گردد

رابعاً : مسائل جانبي و احتمالي که ممکن است موجب تداخل شوند شناسايي و مرز آنها با مساله تحقيق تعيين شود .

مطالعه ادبيات و سوابق مساله تحقيق: به طور کلي مطالعه ادبيات نظري و سوابق پژوهشي مرتبط با مساله براي محقق داراي فوايد زير است :

-به اين ترتيب نسبت به موضوع اشراف زيادتري پيدا ميکند و بر اطلاعات وي در زمينه موضوع افزوده ميشود. -

بر اساس آگاهي از معلومات به دست آمده اقدام به دوباره کاري و تکرار نخواهد شد .

-از روش کار ديگران آگاهي خواهد يافت

-به محقق کمک خواهد نمود تا با استفاده از آنها و نيز تصوراتي که از واقعيت در ذهن او شکل ميگيرد ،ساده تر بتواند فرضيه هاي تحقيق خود را تدوين نمايد -

به محقق کمک خواهد کرد تا متغيرهاي مورد نظر را بهتر شناساي کند

-تکيه گاه محکمي براي استدلال منطقي در مرحله بررسي و ارزيابي فرضيه ها و استنتاج بويژه در تحقيقات توصيفي-تحليلي پيدا کند.