کتابدار شرقی

روش دستيابي به سوابق و ادبيات مساله:

الف) روش دستيابي به منابع و فهرست برداري از آنها

ب )مطالعه و فيش برداري

 روش دستيابي به منابع و فهرست برداري از آنها :

-استفاده از کتابشناسيها : 

اين منابع به وسيله موسسات و سازمانها دولتي و غير دولتي و کتابخانه هاي بزرگ تهيه ميشود و اطلاعاتي در خصوص مقاله ها و کتابهاي نوشته شده در باره موضوع خاصي را ارائه ميدهد.

-استفاده از فهرست مقالات: 

موسسات دولتي و غير دولتي و کتابخانه ها اقدام به تنظيم فهرست مقالات بر اساس موضوع يا حروف الفبا يا نوع مجله يا نشريه مي کنند و امکان مناسبي را در اختيار محقق قرار مي دهند . 

-استفاده از نمايه ها  : نمايه ها حاوي اطلاعاتي درباره کتابها و مقالات منتشر شده است که هر چند وقت يک بار منتشر مي شود . نمايه ها کتابها و مقالات را به صورت موضوعي و به تفکيک رشته يا موضوع علمي خاص تنظيم و طيقه بندي مي کنند و به محقق امکان دستيابي به تازه هاي علمي و انتشاراتي را ميدهند.

-استفاده از کتابخانه :  کتابخانه ها داراي برگه دانهايي است که معرف کتابهاي موجود در آنها بوده و بر اساس حروف الفبا تنظيم شده است . اين کار به سه صورت موضوع ، عنوان و نويسنده وجود دارد.

-استفاده از فهرست تحقيقات :  مراکز تحقيقاتي،دانشگاهها يا سازمانهاي مسئول امور تحقيقات علمي چه به صورت موضوعي و چه به صورت مقاطع زماني اقدام به تدوين فهرست تحقيقات انجام شده مينمايند.

-استفاده از چکيده ها :  براي سهولت دسترسي محققان به مقالات و گزارشهاي تحقيقي،معمولا موسسات علمي و دانشگاهي اقدام به تهيه کتابچه يا جزوه اي مينمايند که حاوي چکيده و خلاصه اي از محتواي مقالات و گزارشهاي تحقيق و پايان نامه هاست .

-استفاده از مجموعه مقالات:

-استفاده از روش مصاحبه: از اين روش ، محقق به دو صورت مي تواند استفاده کند :

اول ، با استادان و صاحبنظران و آگاهان مصاحبه کند و کتابشناسي و فهرست منابع موضوع مورد مطالعه خود را کاملتر نمايد.

دوم،با صاحبان آثار و محققان ديگر درخصوص توضيح و توجيه بيشتر مساله و روشهاي کار ،مصاحبه نمايد و از نظريات آنها استفاده کند.

-استفاده از آرشيو ها :  روزنامه ها ،جرايد ، تصاوير معمولي و ماهواره اي ،نقشه ها ، فيلمها و نوارها از منابع مهم مطالعاتي محقق هستند.اينگونه منابع داراي آرشيو خاصي هستند و محقق مي تواند با مراجعه به آرشيو مربوط از اطلاعات مندرج در آن استفاده نمايد.

-استفاده از سيستمهاي اطلاع رساني رايانه اي :  اين سيستم ها تحرک زيادي به فعاليت هاي علمي داده است و آگاهي ها و نتايج تحقيقات علمي و معلومات و معارف جديد بشري را با سرعت زيادي در جهان مبادله مي نما يد.که در اينجا به ذکر سه مورد از اين سيستمها اکتفا مي نماييم:

CD_ROM

On-line

Internet

 مطالعه و فیش برداری:

محقق پس از پيدا کردن منابع مربوط به تحقيق ،اقدام به مطالعه و بررسي آنها مي نمايد.

از آنجا که اين منابع وسعت زيادي داشته باشد و زمان کافي براي مطالعه آنها وجود نداشته باشد بايد اقدام به گزينش منابعي کرد که :

نخست:اصيل و مبنايي و مباحث آن به موضوع تحقيق نزديکتر باشد

دوم : اگر تحقيق از نوع تاريخي نيست ،از نظر زماني منابع به زمان حال نزديکتر باشد

سوم :منابع تکراري نباشد و منابعي به عنوان مطالعه انتخاب شود که جامعيت چند منبع را داشته باشد.

چهارم:از مباحث اختصاصي مربوط استفاده شود .

پنجم : منابعي انتخاب شود که از حيث نظري قوي باشد.

ششم :آداب مطالعه را که منجر به حداکثر صرفه جويي در زمان و امکانات مي شود را رعايت کند .

محققان برا ثبت و ضبط مطالب از روشهاي گوناگون استفاده مي کنند از جمله :

علامتگذاري روي متن و حاشيه اوراق کتاب

-خلاصه برداري از متن و نگارش آن

-استفاده از ماشينهاي حافظه دار الکترونيکي

- تهيه و تنظيم برگه ها يا کارتهاي منظم که اصطلاحا فيش ناميده ميشود

 شناسايي و تحليل مساله تحقيق:

در اين مرحله محقق ابعاد و ويژگي هاي مساله تحقيق را مورد بررسي قرار داده ،جنبه هاي مختلف آن را مورد تحليل و ارزيابي قرار مي دهد . پس از شناسايي مساله و ازاطلاع از کمّ و کيف  و ابعاد آن ،محقق بايد نسبت به تجزيه و تحليل آن اقدام کند.و از حيث کار و عملي بودن تحقيق آن را ارزيابي کند.

تعيين  متغيّرها  و تدوين مدلهاي عليّ :

محقق در تحقيق خود به دنبال شناسايي متغيرها و چگونگي رابطه آنها با يکديگر است.اگر تحقيق از از نوع توصيفي است ، مي خواهد وضعيت يک شي يا پديده را شناسايي و تبيين نمايد .که براي اين کار نيازمند بررسي صفات و ويژگيها و به عبارتي متغيرهاي توصيفي است.

محقق بر اساس بررسيهاي اوليه و نيز مطالعه ادبيات تحقيق اقدام به تعيين متغيرهاي مورد مطالعه کرده ، آنها را فهرست مي نمايد و در قالب يک مدل تجزيه اي و تفکيکي تدوين مي کند تا بدين وسيله راهنماي نظري تحقيق خود را تهيه نمايد.

 نحوه بيان مساله تحقيق و نگارش آن:

محقق در اين مرحله آماده ميشود مساله را آن طور که يافته است تعريف نموده ،اهداف تحقيق خود را بيان نمايد .

بر بيان مساله و تعريف آن محقق بايد به نکات زير توجه کند :

الف ) صورت مساله بايد شکل سوالي داشته باشد.

ب) مساله بايد به طور واضح تعريف گردد .

ج)از کاربرد اصطلاحات و واژگان ارزشي خودداري شود .

د ) اصطلاحات و مفاهيم تخصصي بايد تعريف شود .

ه )سوالات ويژه تحقيق بايد نوشته شود .

روش نگارش و ارزيابي مساله تحقيق:

محقق براي اطمينان از انجام دادن اموري که براي نگارش و بيان مساله تحقيق لازم است ، ميتواند جدول کنترل را تهيه نموده و به ارزيابي آن بپردازد .

نمونه جدول کنترل به شکل زير است :

1       آيا صورت مساله به شکل سوالي است ؟ 

2       آيا مقدمه توضيحي درمورد مسا له و اهميت و ضرورت تحقيق داده است؟

3       آيا ابعاد ، ويژگيها و حدود مساله تحقيق بيان شده است ؟

4       آيا ادبيات و سوابق مساله ذکر شده است ؟

5       آيا فهرست متغيرها ومعرف ها و مدلهاي مربوط به آن ذکر شده است ؟

6       آيا سوالات ويژه تحقيق تدوين و بيان شده است ؟

7       آيا به هدف تحقيق  و دستاورد هاي آن اشاره شده است ؟

8       آيا بيان مساله از وضوح برخوردار است ؟