کدگذاري، استخراج و طبقه بندي داده ها

کدگذاري در جاهاي مختلف مورداستفاده محقق قرار مي گيرد:به عنوان مثال

در تحقيقات و مطالعات کتابخانه اي براي خلاصه کردن اطلاعات و صرفه جويي در وقت در هنگام فيش برداري

کدگذاري عمدتاً در تحقيقهاي ميداني موضوعيت دارد.

منظور از کدگذاري در تحقيقات ميداني:

در اينجا منظور از کدگذاري اختصاص دادن شماره يا عددي خاص به هريک از اقلام مندرج در ابزار گردآوري اطلاعات اعم از صفحات ، سوالات ، گزينه ها و ... است تا به کمک آن امکان انتقال اطلاعات به رايانه فراهم آيد.

مواردي که محقق در زمان طراحي پرسشنامه و قبل از اجراي عمليات ميداني بايد کدگذاري نمايد: . پرسشنامه2. منطقه و ناحيه

3. صفحات 4. سؤالات  5. گزينه ها 6. ستون کد پاسخها

بازبيني و کدگذاري اطلاعات گردآوري شده :

پس از آنکه ابزار گردآوري اطلاعات جمع آوري شد محقق بايد کار بازبيني و کنترل آن را انجام دهد . براي اين کار يا خودش رأساً اقدام مي کند يا از وجود افراد ديگري که به آنها آموزش داده استفاده مي کند .

هدف اصلي مرحله بازبيني و کنترل :

اطمينان از حسن اجراي عمليات ميداني و اعمال اصلاحات لازم.

انواع روشهاي استخراج داده:

-          استخراج داده ها به شيوه دستي

-          استخراج داده ها به شيوه ماشيني

استخراج داده ها به شيوه دستي :

در اين روش محقق يا محققان براي هر يک از سؤالات پرسشنامه ها جداول ويژه اي در نظر گرفته، تک تک سؤالها و پاسخها را در تمامي پرسشنامه ها بررسي نموده ، پاسخها را به آنها منتقل نمايند و در پايان فراواني و جدول توزيع مربوط به هر يک از آنها را تنظيم مي کنند.

انواع سؤالات : 1- سؤالات باز2- سوالات بسته

تجزيه وتحليل داده ها و استنتاج :

انواع شيوه هاي تجزيه و تحليل داده ها :

-          شيوه تجزيه وتحليل کيفي

-          شيوه تجزيه وتحليل کمي

شيوه تجزيه وتحليل کيفي:

چون داده بسياري از تحقيقات علمي کمي نبوده، جنبه آماري ندارند، معيار ومبناي ديگري غير از روشهاي آماري بايد براي تجزيه و تحليل آنها به کار برد.اين مبنا و معيار در تجزيه وتحليلهاي کيفي مشخصاً عقل ، منطق و تفکر و استدلال است.

موارد کاربرد تحليل منطقي و عقلاني :

الف) تجزيه و تحليل داده هاي تحقيق کيفي که در واقع تنها روش و مؤثرترين روش تجزيه و تحليل است.

ب) کنترل نتايج تحليلهاي آماري

ج) مطالعات مقدماتي طرحهاي تحقيق به منظور سازماندهي کار و تعريف مسئله ، فرضيه ها ، متغيرها، مدلهاي علي ، روشها و ... تا نگرش واقعي تري به محقق بدهد.

تحقيقات کيفي ممکن است در همه انواع تحقيقات علمي وجود داشته باشد، ولي بيشتر در تحقيقات تاريخي ، توصيفي موردي ، تحليل محتوا ، علي و نظري وجود دارد.

تحقيقاتي که نوعاً کتابخانه اي و نظري هستند و اطلاعات به وسيله ابزارهاي سنجش مربوط نظير فيش ، جدول ، کارت و امثال آن گردآوري مي شود از نوع تحقيقات کيفي هستند.

 تحقيقاتي که در حوزه اديان و مذاهب و متون تاريخي و ادبي و... انجام مي پذيرد نوعاً کيفي هستند .

در تحقيقات کيفي محقق مي تواند از طريق استدلال قياسي و استقرائي ، تمثيل و تشبيه ، نشانه يابي ، تجريد ، تشخيص تفاوت و تمايز ، مقايسه و ... که جملگي به کمک تفکر و تعقل و منطق صورت مي پذيرد ، داده هاي گردآوري شده را ارزيابي و تجزيه و تحليل نموده با ذهن مکاشفه اي خود نتيجه گيري کند.

شيوه تجزيه و تحليل کمي :

1. تجزيه وتحليل با استفاده از آمار توصيفي

2. تجزيه و تحليل با استفاده از آمار استنباطي

آمار توصیفی :

 پژوهشگر با استفاده از آمار توصیفی به تلخیص و توصیف داده ها می پردازد داده ها را در جدول و نمودار ها به تصویر می کشد و با استفاده از سایر شاخص های آمار توصیفی مانند میانگین و انحراف معیار داده ها را خلاصه می کند.

 نمودار و انواع آن:

  در نمودار ها معمولا محور افقی یا X نشان گر متغیر مستقل و محور عمودی یا Y  نشانگر متغیر وابسته است. در نمایش تصویری داده ها معمولا از چهار نوع نمودار می توان استفاده کرد.

آمار استنباطي

  از آمار استنباطي براي ازمون فرضيه ها و نيز براي تخمين و برآورد ويژه گي هاي جامعه پژوهش از روي يك نمونه آماري تصادفي استفاده مي شود . برخي از آزمون هاي متداول آماري و موارد استفاده آن ها عبارتند از:

آزمون تفاوت ميانگين يا آزمون:

 در مواردي استفاده مي شود كه لازم است ميانگين هاي دو گروه با يكديگر مقايسه شوند و معني دار بودن يا نبودن تفاوت بين آن ها مشخص شود. مثلا مقايسه ميانگين نمرات دانشجوياني كه درس كارآموزي در رشته حسابداري را به پايان رسانيده اند  يا دانشجوياني كه اين درس را هنوز برنداشته اند. و يا براي مقايسه ميانگين رضايت شغلي حسابداران متاهل و مجرد مي توان از آزمون t   استفاده كرد.

تجزيه واريانس يا آناليز واريانس يا ANOVA

  صورت بسط يافته آزمون تفاوت ميانگين هاست. در مواردي كه مقايسه بيش از دو ميانگين مد نظر است از مقايسه واريانس استفاده مي شود. مثلا مقايسه ميانگين هاي رضايت شغلي حسابداران بر حسب ميزان تحصيلات كه در اين جا بيش از دو ميانگين مقايسه مي شود. مثل رضايت شغلي ، ديپلم ، كارشناس، كارشناس ارشد، و دكترا

آزمون همبستگي گشتاوري پيرسون:

اين آزمون كه به طور كلي ضريب همبستگي خوانده مي شود، ميزان همبستگي خطي بين دو متغير ، يا ميزان همبستگي تغييرات يك ارزش با تغييرات ارزش ديگر را اندازه گيري مي كند. ضريب همبستگي مقداري است كه بين 1- و 1+ قرار دارد. ضريب منفي نشان دهنده رابطه منفي است  كه در آن با افزايش يك متغير ، متغير ديگر كاهش مي يابد. ضريب مثبت، رابطه مثبت را نشان مي دهد كه در اين نوع رابطه با افزايش يا كاهش يك متغير ، ديگري نيز افزايش يا كاهش مي يابد. ضريب صفر يا نزديك صفر نشان دهنده عدم وجود رابطه خطي يا وجود رابطه اندك بين متغير هاست . اين آزمون رابطه همبستگي بين دو متغير را بررسي و اندازه گيري مي كند مثل رابطه بين دفعات امانت يك كتاب و نياز به صحافي  يا مثل رابطه تدريس حسابداري صنعتي و ميزان امانت كتاب حسابداري صنعتي از كتابخانه .

آزمون كي دو ( خي دو، يا مجذور خي):

  اين آزمون براي تعيين روابط معني داري آماري ميان دو متغير مقوله اي به كار مي رود . اين آزمون در مطالعات تطبيقي ، علي كاربرد فراواني دارد. اين آزمون تنها وجود يا عدم وجود رابطه معني دار را نشان مي دهد و براي تعيين ميزان رابطه بايد از آزمون هاي ديگر استفاده كرد. مثلا دو گروه كه در آزمون مهارت استفاده از كتابخانه به جاي نمره در دو مقوله مردود و قبول مقوله بندي شده اند.

قبل از ورود و برقراري ارتباط با پاسخگويان مجوزهاي لازم براي تماس با پاسخگويان بويژه درباره موسسات و مراکز دولتي را کسب و نيز موافقت قبلي پاسخگويان را جلب و وقت ملاقات راتنظيم کنند.                                        

2. در هنگام ورود و شروع پرسشگري بايد آداب و احترامات لازم را مراعات کنند و مقررات و موازين حاکم بر موسسه را رعايت نمايند.                                    

3. توضيحات لازم درباره تحقيق، اهداف، نتايج و بويژه تأثيراتي که در جامعه خواهد داشت، ارائه دهند.                                                                          

4. از محفوظ ماندن اطلاعات و داده ها به آنها اطمينان بدهند.                              

5. اعتماد و همکاري پاسخگويان را جلب کنند .                                             

6.خود را با شرايط فردي و محيطي پاسخگويان هماهنگ کرده، ويژگيهاي روحي، فرهنگي، شغلي و اجتماعي آنان را درک کنند.                                           

7. از همکاري پاسخگويان ونيز مقامات و مسئولان موسسه و مقامات محلي تشکر کنند.

اقدامات بعد از پرسشگري

1. گردآوري و تمرکز پرسشنامه ها در ستاد مرکزي

2. بازنگري پرسشنامه هاي تکميل شده

3. بسته بندي و انتقال پرسشنامه ها از شهرها به ستاد مرکزي

4. ارسال پرسشنامه ها به گروه کدگذاري

5. ارسال نامه هاي تشکر براي افراد همکاري کننده

6. پرداخت حق الزحمه و هداياي مربوط به پرسشگران و عوامل اجرايي و تشکر از آنها

نکات مورد توجه در مورد پاسخگويان

- انتخاب درست پاسخگويان

- درک شرايط و ويژگيهاي پاسخگويان

- رعايت حال پاسخگو

محاسن پرسشنامه

1. دستيابي به اطلاعات وسيع وحجيم با سرعت زياد

2. نياز به زمان کمتر براي پاسخگويي و تکميل

3. هزينه هاي نسبتاً پايين

4. توانايي مورد پرسش قرار دادن افراد بيشتر

5. امکان تبديل داده ها به کميت و سپس تجزيه و تحليل و سنجش همبستگي گوناگون بين آنها

معايب پرسشنامه

1.عدم کارآمدي براي مطالعات عميق و ريشه يابيها در موارد خاص

2. احتمال زياد بازنگشتن پرسشنامه بويژه آنهايي که با پست ارسال مي شود

3. احتمال عدم درک مفاهيم و محتواي سوالات پرسشنامه و بروز ابهام براي پاسخگو

گرد آوري اطلاعات مورد نياز تحقيق يکي از مراحل اساسي آن است.مرحله گردآوري اطلاعات آغاز فرايندي است که طي آن محقق يافته هاي ميداني و کتابخانه اي را گردآوري مي کند و به روش استقرائي به فشرده سازي آنها از طريق طبقه بندي و سپس تجزيه و تحليل مي پردازد و فرضيه هاي تدوين شده خود را مورد ارزيابي قرار مي دهد و در نهايت حکم صادر مي کند و پاسخ مساله تحقيق را به اتکاي آنها مي يابد

در گردآوري اطلاعات محقق بايد به دو اصل اساسي توجه نمايد :

الف ) اصل صحت :محقق بايد از درستي و صحت اطلاعات و داده هاي خود اطمينان حاصل نمايد.

ب ) اصل دقت :اطلاعات و داده هاي آماري که از منابع ميداني و کتابخانه اي گردآوري و در ابزارهاي مربوط به آنها درج ميشود در مراحل مختلف فرايند تحقيق مورد جابجايي،کاربردي،ارتباط و... قرار مي گيرد ؛ محقق بايد در هر مرحله شخصا يا به وسيله افراد مطمئن ديگر به بازنگري آنها بپردازد.

روشهاي گردآوري اطلاعات را به طور کلي به طبقه مي توان تقسيم کرد :

-روشهاي کتابخانه اي بسته به نوع سند و موضوع تحقيق ممکن است با استفاده از فيش يا جدول يا نقشه و کروکي يا فرم هاي شبه پرسشنامه يا ترکيبي از همه آنها انجام پذيرد.

-روشهاي ميداني که از شهرت بيشتري برخوردارند عبارتند از : روش پرسشنامه اي ، روش مصاحبه  ،روش مشاهده ، روش آزمون و روشهاي صوتي و تصويري.

روشهاي کتابخانه اي

در تحقيقاتي که ماهيت کتابخانه اي دارند تقريبا تمام تلاش محقق در کتابخانه ها صورت مي پذيرد. حتي در تاليفات و تصنيفات نيز از اين روش استفاده مي شود .

گام اول در مهارت تحقيق کتابخانه اي آشنايي با نحوه استفاده از کتابخانه است براي اينکار محقق بايد از روشهاي کتابداري نحوه استفاده از برگه دان و ثبت مشخصات کتاب ، نحوه جستجوي کتاب در کتابخانه و رايانه و ... اطلاع حاصل نمايد.

نظام ها و سيستمهاي طبقه بندي کتابخانه ها پيچيده است .در حال حاضر سيستم هاي غالب در روشهاي کتابداري سيستم ديويي و سيستم کنگره است.

-نکته دوم شيوه جستجوي کتاب يا منبع مورد نياز در کتابخانه است .براي اين کار معمولا کتابخانه ها ، برگه دان ها يا کارت هاي ويژه اي در اختيار دارند که به سه شکل تنظيم شده است :بر اساس عنوان کتاب ، بر اساس موضوع ، بر اساس نام مولف

-نکته سوم اينکه هر کتابخانه آيين نامه و مقررات خاصي دارد و محقق بايد با مفاد اين آيين نامه آشنا شود

نکته چهارم اينکه کتابخانه ها و کتابداران معمولا هدفهاي خاص کتابداري را بيشتر تعقيب مي کنند و کمتر حاضرند به افراد غير عضو خدمات کتابداري ارائه نمايند

-نکته پنجم اينکه کتابخانه ها علاوه بر تامين کتاب ،سرويس ها و خدمات جانبي نيز ارائه مي دهند  و محققان مي توانند از آنها بهره برداري کنند .

-نکته ششم اينکه کتابداران ماموريت راهنمايي متقاضيان و نيز تامين خدمات را دارند و محقق مي تواند از راهنمايي آنها بهره مند شود

-نکته هفتم اينکه محقق ملزم به رعايت آداب و ضوابط حاکم بر کتابخانه است . رعايت سکوت،آرامش،عدم جابجايي کتابها ، و.... براي محقق امري ضروري است .

نکته هشتم اينکه در کتابخانه ها به طور کلي دو دسته منبع وجود دارد :اول ،منابعي که به امانت داده ميشود .دوم ، منابعي که به امانت داده نمي شود مثل فرهنگها ،کتابهاي مرجع ، اطلس ها ، مجلات ، و ...

نکته نهم اينکه کتابخانه ها از حيث دسترسي به منابع به سه گروه تقسيم مي شوند :

گروه اول کتابخانه هاي باز که در آنها محقق ميتواند آزادانه بين قفسه ها رفت آمد کند .

گروه دوم کتابخانه هاي بسته که درآنها محقق امکان دسترسي به منابع را  به طور مستقيم ندارد 

گروه سوم کتابخانه هاي نيمه باز که بخشي از آن مستقيما در دسترس محقق و  بخشي ديگر از آن در اختيار کتابدار است

انواع سند

اسناد عمده در مطالعات کتابخانه  اي عبارتند از  :

-کتاب                                  -مقاله ها و مجله ها

-ميکروفيلم و ميکرو فيش            -سايتها

-ديسک هاي رايانه اي                -اسناد اصل

-اسناد دولتي                           -نشريه هاي رسمي دولتي

-اسناد شخصي و خصوصي         -مطبوعات

-آمار نامه ها                          -اسناد صوتي و تصويري

ابزارهاي گردآوري اطلاعات در روش کتابخانه اي

اين ابزارها بسته به نوع سند و هدف محقق از گرد آوري اطلاعات و نوع آن متفاوت است.عمده ترين ابزاري که در تحقيق کتابخانه اي براي جمع آوري اطلاعات از آن استفاده

مي شود عبارتند از :

-فيش

-جدول

-فرم

-پرسشنامه استخراج اطلاعات

-نقشه و کروکي

روش هاي ميداني

روشهاي ميداني به روشهاي اطلاق مي شود که محقق براي گرد آوري اطلاعات ناگزير است به محيط بيرون برود و با مراجعه به افراد يا محيط ،و نيز برقراري ارتباط مستقيم با واحد تحليل بيرون يعني افراد اطلاعات مورد نظر خود را گردآوري کند.

روشهاي متداول و معروف گرد آوري اطلاعات ميداني عبارتند از :

پرسشنامه اي ، مصاحبه اي ، مشاهده اي ، آزمون ، تصويربرداري ، ترکيبي

پرسشنامه اي

در روش پرسشنامه اي عوامل و عناصر زير وجود دارند :

-ابزار گرد آوري اطلاعات يا پرسشنامه     1- سوالات باز 2- سوالات بسته

-عوامل اجراي پرسشنامه

-برنامه ريزي و مديريت اجراي پرسشنامه    

-  پاسخگويان      

 برنامه ريزي و اجراي پرسشنامه  

پس از آنکه پرسشنامه آماده شد، محقق بايد براي اجراي آن تدابير اجرايي لازم را اتخاذ کند . برنامه ريزي اجرايي شامل اقدامات گوناگوني است که عبارتند از :

نمونه گيري، انتخاب و تعيين پرسشگران، طراحي سازمان اجرايي پرسشگري، آموزش پرسشگران، تعيين مديران و کادرهاي اداري سطوح پايينتر و آموزش آنها، اتخاذ ديگر تدابير لازم براي اجراي پرسشنامه و درنهايت شروع پرسشگري و اتمام آن.

الف) روش اجراي پرسشنامه    

تکميل پرسشنامه بوسيله پرسشگر

  تکميل پرسشنامه بوسيله پاسخگو

  تکميل پرسشنامه ازطريق ارتباط تلفني

  ارسال پرسشنامه باپست و يا پست الكترونيكي

ب) پيش بيني مرجع و مرکز هدايت کننده و ناظر

ج) پيش بيني نحوه ورود به ميدان و محيط پرسشگري

د) پيش بيني اقدامات بعد از مرحله پرسشگري

ابزار سنجش بايد از روايي و پايايي لازم برخوردار باشد تا محقق بتواند داده هاي متناسب با تحقيق را گردآوري نمايد و از طريق اين داده ها و تجزيه و تحليل آنها ، فرضيه هاي مورد نظر را بيازمايد و به سوال تحقيق پاسخ دهد . ابزار سنجش و آزمونهاي استاندارد و ميزان شده معمولا از روايي و پايايي مناسبي برخوردارند ؛ از اين رو محققان مي توانند آنها را با اطمينان به کار گيرند ؛ ولي ابزار محقق ساخته فاقد چنين اطميناني است و محقق بايد از روايي و پايايي آنها اطمينان حاصل کند.

اعتبار در رابطه با طرح پژوهش يعني صحت نتيجه گيري هاي پژوهش.

وپايايي يعني تكرار پذير بودن و قابليت تعميم پژوهش.     

اعتبار(روايي) ابزار سنجش

منظور از روايي اين است که مقياس و محتواي ابزار يا سوالات مندرج  در ابزار دقيقا متغيرها و موضوع مورد مطالعه را بسنجد؛يعني اينکه هم داده هاي گردآوري شده از طريق ابزار مازاد برنياز تحقيق نباشد و هم اينكه   بخشي از داده هاي مورد نياز در رابطه با سنجش متغيرها در محتواي ابزار حذف نشده باشد يا به عبارت ديگر ، مثلا اگر قرار است كه رضايت شغلي حسابرسان  سازمان حسابرسي اندازه گيري شود دقيقا رضايت شغلي را اندازه گيري كند نه براي مثال علايق شغلي حسابرسان را.

پايايي ابزار سنجش

پايايي ابزار که از آن به اعتبار ،دقت ، و اعتمادپذيري نيز تعبير مي شود، عبارتست از اينکه اگر يک وسيله اندازه گيري که براي سنجش متغير و صفتي ساخته شده در شرايط مشابه در زمان يا مکان ديگر مورد استفاده قرار گيرد ، نتايج مشابهي از آن حاصل شود .( به عبارت ديگر:  از خاصيت تكرار پذيري و سنجش نتايج  يكسان برخوردار باشد.

مقياسهاي اندازه گيري واحدهايي هستند که براي سنجش متغيرها در ابزارهاي گردآوري اطلاعات به کار روند.

مقياس هاس اندازه گيري عبارتند از :

-مقياس هاي اسمي يا عددي

-مقياس هاي ترتيبي

-مقياس هاي فاصله اي

-مقياس هاي نسبي

مقياس هاي اسمي يا عددي

اين مقياس ها که به مقياس عددي ، نيز مشهورند جزو محدود ترين مقياس ها هستند و به صورت دو ارزشي و چند ارزشي وجود دارند ؛ مثلا درسنجش صفاتي نظير جنس ،مليت و مذهب از اين مقياس استفاده مي شود . مثال:

مسلمان :بلي       مسيحي:  بلي           يهودي: بلي           زرتشتي:             بلي                  

         خير                      خير                   خير                               خير

-مقياس هاي ترتيبي

اين مقياس افراد يا اشياء را از لحاظ ويژه گي مورد نظر رتبه بندي مي كند مثلا بر حسب ميزان تحصيلات حسابداران شامل: ديپلم ، فوق ديپلم، ليسانس ، يا فوق ليسانس و رضايت استفاده كنندگان از يك مركز كه شامل : كم ، متوسط ، زياد و بسيار زياد است.

در اينجا فاصله ها مساوي نيست و اگر عدد اختصاص داده مي شود صرفا براي نشان دادن ترتيب است در اين مقياس هم متغير ها جنبه كيفي دارند.

مقياس هاي فاصله اي

مقياس هاي فاصله اي علاوه بر دارا بودن صفات مقياس هاي اسمي و ترتيبي داراي اين ويژگي است که مي تواند فاصله بين واحد هاي اندازه گيري هم مشخص كند و اين فاصله ها مساوي است.

مثل دماسنج در اين مقياس نقطه صفر قراردادي وجود دارد كه نمره هاي پايين تر از آن ارزش منفي مي گيرد. مثلا آزمون هاي هوش، مقياس فاصله اي هستند و صفر آن ها قرار دادي است. همچنين نمره ها ي درسي هم براي مثال در اين مقياس سنجيده مي شوند.مثلا دانشجو مي تواند درس روش تحقيق را صفر و يا نمره منفي بگيرد.اما نمي توان گفت كسي كه صفر گرفته هيچ معلوماتي در اين خصوص ندارد.و يا كسي كه بيست گرفته دو برابر كسي كه ده گرفته معلومات دارد در اين مقياس نسبت معني ندارد.

-مقياس هاي نسبي

مقياس نسبي مانند مقياس فاصله اي است با اين تفاوت که اين مقياس داراي نقطه صفر مطلق است که به عنوان مبدا سنجش مورد استفاده قرار مي گيرد

از اين مقياس در اندازه گيري هاي فيزيکي نظير زمان ، مسافت ، اندازه و وزن استفاده مي شود. مثلا زمان بر حسب دقيقه ، يا طول برحسب سانتيمتر  كه هريك داراي نقطه صفر مطلق هستند. كه از آنجا مبناي اندازه گيري استفاده مي شود. در اين مقياس فاصله ها مساوي و معني دار هستند.

سن تعدادي دانشجو بر اساس  مبناي نسبي 20،21،22،19

طيف ها

سنجش ديدگاه ها و نگرش ها از امور کيفي هستند که ابزارهاي ويژه اي را در چهارچوب مقياس هاي اسمي-عددي براي اندازه گيري متغير ها طلب مي کند .محققان علوم اجتماعي و انساني سعي نموده اند براي سنجش نگرش ها ،تمايلات ،گرايش ها و آرزو ها اقدام به طراحي و ابداع ابزارهايي بنمايند که به عنوان طيف شهرت دارند .

در اين جا به توضيح مختصر دو نوع از اين طيف ها مي پردازيم:

بوگاردوس - ليکرت

طيف بوگاردوس:

اين طيف را که به طيف فاصله اجتماعي نيز معروف است در دانشگاه کاليفرنيا جنوبي طراحي کرد. بر اساس اين طيف سعي ميگردد ميزان پذيرش يا طرد يک فرد يا گروه به وسيله افراد يا گروه هاي ديگر مورد سنجش قرار گيرد.

در اين طيف سه وضعيت به هفت درجه وجود دارد که فرد مي تواند تمايل يا عدم تمايل خود را نسبت به فرد يا موضوعي در يکي از درجات طيف مشخص کند . مثلا:

           عدم تمايل                                         تمايل متوسط                               تمايل کامل

        ( انزجار)                                                                                              (پذيرش

طيف ليکرت

اين طيف از پنج قسمت مساوي تشکيل شده است و محقق متناسب با موضوع تحقيق موضوع تحقيق تعدادي گويه در اختيار پاسخگو قرار مي دهد تا گرايش خود را درباره آن مشخص نمايد طيف از گرايش کاملا موافق با گرايش کاملا مخالف کشيده مي شود .

                 کاملا موافق            موافق                     بي نظر                  مخالف                   کاملا مخالف

محقق به هر يک از قسمتها ي طيف شماره هايي از 1 تا 5 اختصاص ميدهد سپس نمره هر يک از عبارتها را محاسبه ميکند